Tilde Birlik

Keçken bayramıñız qutlu olsun.

Firefox 12, bugün, 24 nisan künü (Türkiye ve Qırım saati ile aqşamüstü) çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ soñki Firefox 12 yañartması ise, nisannıñ sekizinde teslim etilip, on dördünden itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Thunderbird 12 de, Firefox 12 ile eşzamanlı olaraq çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Thunderbird 12 yañartması nisannıñ on dördünde teslim etildi ve on yedisinden itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Diger taraftan, Ubuntu Linuks 12.04 nisannıñ yigirmi altısında (Türkiye ve Qırım saati ile aqşamüstü) çıqarıla. Bu sene Gnome masaüstü çevresi ve Ubuntu dağıtımı içün yapılmaqta olğan tercimeler noqtainazarından qaydğa deger bir farq ta bar: mından evvel üç-dört yıl boyunca imlâ noqtainazarından aq variant qullanıldı; bu sene ise, künümizdeki keçiş devri imlâ müzakerelerini de aks eterek yañartılğan tercimelerde ekseriyetle imlânıñ haq variantı qullanılmaqtadır ("edit" içün "tahrir", "about" içün "haqqında" ve ilâhri). Yañı ekran körüntileri de inşallah bir soñraki tebliğ ile temin etilecek.

Firefox 11, bugün, 13 mart künü (Türkiye ve Qırım saati ile aqşamüstü) çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ soñki Firefox 11 yañartması ise, şubatnıñ yigirmi sekizinde teslim etilip, martnıñ altısından itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Thunderbird 11 de, Firefox 11 ile eşzamanlı olaraq çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Thunderbird 11 yañartması martnıñ üçünde teslim etildi ve sekizinden itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 10, bugün, ocaq ayınıñ otuz birinde (Türkiye ve Qırım saati ile aqşamüstü) çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ soñki Firefox 10 yañartması ise, yigirmi sekizinde teslim etilip, yigirmi doquzından itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir. Şahsiyleştirüv sahifesinde Firefox 10 üzerine bir şerh te eklengendir.

Thunderbird 10 da, Firefox 10 ile eşzamanlı olaraq çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Thunderbird 10 yañartması 22 ocaq künü teslim etildi ve aynı künden itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 9, bugün, aralıq ayınıñ yigirmisinde (Türkiye ve Qırım saati ile aqşam üstü), çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 9 yañartması ise 9 aralıq künü teslim etildi ve 16 aralıqta közden keçirilip (ve buña binaen endi qullanıcıdan ek teyit istenmeden) endirilip qurulabilmektedir.

Thunderbird 9 da, Firefox 9 ile eşzamanlı olaraq çıqarıla. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Thunderbird 9 yañartması 18 aralıq künü teslim etildi ve bu satırlar yazılğanda hal-hazırda közden keçirilüvni bekley, amma şimdi de endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 8, qasım ayınıñ sekizinde (Türkiye ve Qırım saati ile aqşam üstü), çıqarıldı. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 8 yañartması ise 6 qasım künü teslim etildi ve bu satırlar yazılğanda hal-hazırda közden keçirilüvni bekley, amma şimdi de endirilip qurulabilmektedir.

Thunderbird 8 de, Firefox 8 ile eşzamanlı olaraq çıqarıldı. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Thunderbird 8 yañartması da 6 qasım künü teslim etildi ve bu satırlar yazılğanda hal-hazırda közden keçirilüvni bekley, amma şimdi de endirilip qurulabilmektedir. Bu arada, eylül ayınıñ yigirmi yedisinde çıqarılğan Thunderbird 7 içün QIRIMTATARCA Thunderbird yañartması 23 ekimde teslim etildi ve 3 qasımdan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir. Böylece, bıltırki Thunderbird 3.1'den berli, uzun bir keçikmeden soñ, ilk til destesi yañartması ancaq Thunderbird 7 içün yapılabildi.

Yañartma 2: İlâve olaraq, Güvenli Kip'ke dair biraz malümat eklengendir.

24 Qasım 2011 (Yañartma 3): QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 8 yañartması tünevin közden keçirildi ve endi "şimdilik közden keçirilmegendir" degen ihtar kösterilmeden endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 7 tünevin, eylül ayınıñ yigirmi yedisinde (Türkiye ve Qırım saati ile aqşam üstü), çıqarıldı. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 7 yañartması da 26 eylülden berli herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 6 ağustos ayınıñ on altısında çıqarılğan edi. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 6 yañartması ise, aynı kün teslim etilip, 24 ağustostan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir. Şahsiyleştirüv sahifesinde Firefox 6 üzerine bir-eki şerh eklengendir.

Firefox 5 haziran ayınıñ yigirmi birinde çıqarılğan edi. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 5 yañartması ise, 22 haziranda teslim etilip, 28 hazirandan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir. Bu tebliğ keçikken olsa da, Firefox 5'te qullanıcı arayüzüniñ tiline dair hususiy malümatnıñ daha yahşı qorunğanını belirtmek noqtainazarından faydası bardır. Mında da Firefox 5'teki yanaşım lehine senelerce fikirler ifade etilgen edi. Kelecekte (Firefox 6'da ve ilâhri) bir qaç hususta daha qullanıcı arayüzüniñ tiline dair hususiy malümat Mozilla uyğulamaları tarafından daha da yahşı qorunacaq...

Diger taraftan, Ubuntu 11.04 yigirmi sekiz nisanda çıqarılğan edi. Meraqlı bir hususiyeti şu ki, aslen toqunmatik (tiyüv) ekranlar içün qullanılğan Unity (Birlik) masaüstü çevresi (qabuğı), endi her türlü ekranlar içün teşviq etile: bir qaç ekran körüntisini mında körebilirsiñiz.

Firefox 4 yılbaşına doğru beklene edi, amma inkişafı tamamlanmağan edi. Bu tebliğniñ biraz keçikken olmasından dolayı, endi haberdar olabilirsiñiz: Firefox 4, mart ayınıñ soñunda (yigirmi ekisinde) nihayet çıqarıldı. QIRIMTATARCA Til Destesi eklentisiniñ Firefox 4 yañartması ise, 27 nisanda teslim etilip, 5 mayıstan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Firefox 4 hususiy malümatnıñ qorunmasına daha ciddiy yanaşa. Meselâ, HTTP istemlerinde yiberilgen Qullanıcı-Vekili (User-Agent) qıymetinde uyğulamanıñ ne tilde olğanı artıq kösterilmey; mında da bu deñişiklik lehine senelerce fikirler ifade etilgen edi. Üzerinde çoq turulğan, hususiy malümatıñıznıñ qorunmasına dair yañartılğan malümatnı mında oquybilirsiñiz. Yaqında çıqarılacaq Firefox 5 ve soñraki Firefox 6 çıqarılışlarınıñ hususiy malümatnı daha da yahşı qorumaları beklene...

Thunderbird e-poçta uyğulamasınıñ yap-yañı 3.1 sürümi 24 haziran künü çıqarılğan edi. QIRIMTATARCA Thunderbird til destesi eklentisiniñ yañartması biraz keçikip 9 temmuz künü teslim etilgen edi ve 16 temmuzdan itibaren herkesçe sıñırlamasız olaraq endirilip qurulabilmektedir.

Yap-yañı Firefox 4 yılnıñ soñki çeriginde çıqarılacağından dolayı, e-poçtanı imzalav ve şifrelev üzerine yazılğan yañı bir maqale içün şimdi isabetli zaman olsa kerek.

29 nisan künü (Qırım ve Türkiye saatı ile aqşam üstü), Gnome'nıñ yañı 2.30.0 sürümi, eñ çoq qullanılğan Linux dağıtımı olğan Ubuntu tarafından, Ubuntu 10.04 sürümi ile dünya miqyasındaki qullanıcılar tarafından qullanılmaq üzre çıqarıldı. Ubuntu 9.04 sürüminden berli yañı bazı uyğulamalar eklengendir: Empati ve Ubuntu Yazılım Merkezi kibi. Bazı yañı uyğulamalarnıñ QIRIMTATARCA arayüzlerini ve tercimeleri yahşılaştırılğan bazı uyğulama ve modüllerni köstergen bir qaç yañı ekran körüntisini mında körebilirsiñiz. Ubuntu 10.04 ile temin etilgen meraqlı hususiyetlerniñ biri de şudır: endi masaüstüñiz içün bir qaç tercih etilgen tilni saylaybilirsiñiz (meselâ, QIRIMTATARCA, Türkçe, Rusça) ve her uyğulama ve modül içün tercih etilgen tillerden tercimesini temin etken ilk til qullanılır... Yani, QIRIMTATARCALAŞTIRILMAĞAN uyğulamalar ve modüller içün evelkicesine İnglizce qullanılmaq mecburiyetinde degil; onıñ yerine Türkçe ve/yaki başqa tillerni tercih etebilirsiñiz.

Keçken sene de hazır olğan, amma şimdige qadar tanıtılmağan QIRIMTATARCA Ubuntu Başlanğıç Sahifesi de hoşuñızğa ketebilir.

Ubuntu'nı Windows içerisinde sıradan bir uyğulama emiş kibi qurabilgen WUBİ (Windows UBuntu Qurucısı), 2009 küzünden berli QIRIMTATARCA da çalışabilmektedir: Linux ile tecribesi olsun ya da olmasın, endi herkes Linux masaüstüni deñeybilir.

QIRIMTATARCA Firefox Til Paketiniñ yañı 3.6.3 sürümi ve Thunderbird Til Paketiniñ yañı 3.0.4 sürümi 16 nisandan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir. Aslında, Firefox 3.6.x ve Thunderbird 3.0.y sürümlerinde qullanıcı arayüzü artıq deñişmez (ta kelecek yap-yañı 3.7 ve 3.1 sürümlerine qadar). Amma bu yañartmalarda tercimelerniñ QIRIMTATARCALAŞTIRILĞAN nisbeti arttırıldı ve hususiy malümatnıñ qorunması yahşılaştırıldı. Hususan, Firefox içün JavaScript (JavaBitigi) hasiyetleri de ögbelgilengen olaraq Türkçeleştirile ve şimdi tışarıdan körülebilgen til malümatı 5 tilniñ birine ayarlanabile. Thunderbird eklentisiniñ hususiy malümat ile alâqalı tercihleri ve işleyişi de şimdi Firefox eklentisindeki ile aynıdır.

Bundan başqa bir de Mozilla qullanıcı profilleri kibi umumiy marifetlerge dair malümat ta eklengendir.

Firefox 3.6 yılbaşından evel beklene edi, amma inkişafı tamamlanmağan edi. Ondan dolayı, Thunderbird 3.0 çıqarılışından başqa, 2009 senesiniñ soñunda Mozilla'nıñ qullanıcılarını heyecanlandırabilgen bir yañılığı olmadı. Bu tebliğniñ biraz keçikken olmasından dolayı, endi haberdar olabilirsiñiz: Firefox 3.6 ocaq ayınıñ soñunda (yigirmi ekisinde) nihayet çıqarıldı. QIRIMTATARCA Firefox eklentisiniñ 3.6 yañartması ise, 25 ocaqta teslim etilip, 27 ocaqtan itibaren herkesçe endirilip qurulabilmektedir.

Üzerinde çoq toqtatılğan (turulğan), hususiy malümatıñıznıñ qorunması mevzusında da demi ögrenilgen ek malümatnı oquvıñız rica olunır.

Uzun ve sıqı ğayretlerden soñ, Mozilla Thunderbird'niñ yap-yañı 3.0 sürüminiñ inkişafı tamamlandı ve 3.0 sürümi nihayet 8.12.2009 tarihında çıqarıldı. Soñki 3.0.0 sürümi 9.12.2009 tarihında yapılğan QIRIMTATARCA Thunderbird eklentisi 15.12.2009 tarihından itibaren herkesçe sıñırlamasız olaraq endirilip qurulabilmektedir.

E-poçta esaslı yazışmalarıñıznı daha qolay ve daha emin yapqan Thunderbird uyğulaması içün QIRIMTATARCA til destesi eklentisi tecribiy olaraq 12 ağustosta teslim etilgen edi. Mezkür QIRIMTATARCA Thunderbird eklentisi 29 ağustos künü aleniy statusqa irişti ve endi herkesçe sıñırlamasız olaraq deñene bilmektedir.

İlâveten, soñki yañartması 9 temmuzda yapılğandan soñ tecribiy statusta nevbette turğanda sıñırlamalı olaraq endirile bilgen QIRIMTATARCA Firefox 3.5 yañartması da 2 kün evel nihayet aleniy statusqa irişti ve o da endi herkesçe sıñırlamasız olaraq qurula bilmektedir.

17 mayıstan itibaren, Windows üzerinde Qırımtatarca Gedit uyğulaması da qullanıla bilmektedir.

18 martta Linux masaüstü çevresi Gnome'nıñ (telâffuzı: Nom; tercimesi: Cüce) yañı 2.26.0 sürümi çıqarılğan edi. O zaman, Gnome'nıñ Qırımtatarcağa tercime etilgen qısmı 12% civarında edi. 15 nisan künü, bazı yañartmalardan soñ, Gnome 2.26.1 sürümi çıqarıldı. Nihayet, 23 nisan künü, Gnome'nıñ bu yañı 2.26.1 sürümi, eñ çoq qullanılğan Linux dağıtımı olğan Ubuntu tarafından, Ubuntu 9.04 sürümi ile dünya miqyasındaki qullanıcılar tarafından qullanılmaq üzre çıqarıldı. Marttan berli yapılğan bazı yañartmalardan soñ, hal-hazırda, mezkür Gnome 2.26.1 sürüminiñ Qırımtatarcağa tercime etilgen qısmı 20% civarındadır. Elbette, bu sadece bir başlanğıçtır; eksiklikler ve yapılacaq işler daha çoqtır. Lâkin, ekran körüntilerinden de körüle bilgeni kibi, Gnome'nıñ hal-hazırda tercime etilgen qısmı da, endi Qırımtatarca Gnome masaüstüni ğayet qullanışlı yapa.

Wubi sayesinde, Windows'qa tesir etmeden, Ubuntu Linux'nıñ qurulımı çoq qolaydır: Linux ile tecribesi olsun ya da olmasın, endi herkes Linux masaüstüni deñey bilir.

Soñki yañartması 09.07.2008 tarihında yapılğan ve keçken haftadan evel tecribiy statusınen, addons.mozilla.org hesabınıñ açıluvı ög şartınen, endirile bilgen Qırımtatarca Firefox 3 eklentisi, 07.10.2008 künü aleniy statusqa irişip artıq herkesçe endirilip qurula bilmekte.

Böylece, Qırımtatarca Firefox teşebbüsiniñ birinci safhası tamamlandı, amma, elbette, ileride yapılacaq daha çoq şey bar. Yaqında yañartmalarnı bekleñiz.

Diger taraftan, keçken sene çıqarılğan İdil-Ural Tatarca Firefox 2 eklentisi de Firefox 3 içün yañartılğan olıp o da herkesçe endirilip qurula bilmekte.

Bugüngece yazılım dünyasına aşağıdaki hisseler yapılğandır:

• Java programlama tilindeki Türkiy tillerge mahsus İ ve ı harifleriniñ harmanlav (collation) esnasında doğru işlenmesi içün yamav (patch) temin etilgen ve böyleliknen ciddiy meselelerge yol açqan Java tilindeki bu defekt bütün Türk dünyasınıñ faydasına Java 6/1.6 sürüminden itibaren tüzetilgen oldı.
• Biñ Doquz Yüz Otuzıncı yıllardaki Birleştirilgen Türk Elifbesi içün ISO standartı olaraq bir variant ismi teklif etildi ve qayd ettirildi: baku1926. Meselâ, o yıllarda Qırımtatar elifbesinde hem "Xx" hem de "Hh" harifleri bar edi ve Kiril elifbesinden itibaren bazı kelimelerde "Hh" harfi yazılmasa da o yıllarda aynı kelimeler "Hh" harfinen yazılır edi: xoş (şimdi: hoş), Ahmet (şimdi: Amet). Böylece, baku1926 variantınıñ qayd ettirilüvinde kene de bütün Türk dünyası içün bu tür tarihiy metinlerniñ tasnifi, tahlili, ve araştırıluvı içün bir yahşılıq yapıldı.
• Qırımtatar tili içün Linuxnıñ temel taşı olğan libc kitaphanesinde bir lokal (yerel) qayd ettirildi. Böylece, endi Qırımtatarca Linux içün yol açıqtır.
• Qırımtatar Latin elifbesinen ahenkli bir elifbege esaslı İdil-Ural Tatarca Firefox 2 eklentisi çıqarıldı.

Bu proyekt, mezkür ilk adımlarğa binaen yazılım dünyasına Tatarlıqnıñ tamğasını urmaq içün başlatılğandır. Proyektniñ bayraqdar tili Qırımtatar tilidir.